Salıpazarı’nın çok eski bir tarihe sahip gözükmemesinin en belirgin özelliği yakın zamanda oluşan bir yerleşim yeri olması. Uzun yıllar yerleşim birimi olan yerlerin tarihleriyle ilgili bilgiler ulaşılabilirken Salıpazarı için bu geçerli değil gibi gözükse de yakın civarlarda neler yaşandığını bilmek Salıpazarı tarihine ışık tutabilir diye düşünüyorum.

Salıpazarı’nın en önemli iki komşusu Terme ve Çarşamba’dan işe başlayacak olursak ilçemizin tarihi geçmişi ve bu topraklarda neler olduğu hakkında sizlerle paylaşabileceğimiz mutlaka bir şeylerin olduğuna inanıyorum. Terme’nin için eski tarihçiler M.Ö. 1200 yıllarında şimdiki Terme Çayı kıyısında efsanevi kadın savaşçılar Amazonların yaşamış olduklarını ileri sürmüşlerdir. Salıpazarında da Karpu Kale nin varlığı bu topluluğun Salıpazarı’nda da yaşadığı gerçeğini güçlendirmektedir. Çarşamba, Terme ve Salıpazarı toprakları M.Ö. 4000′lerden itibaren Hitit, Frig ve Pers egemenlikleri altında yaşamıştır. 395 yılında itibaren topraklarımız Doğu Roma (Bizans) hâkimiyetine girmiştir.

I Alaatin Keybubat zamanında (1219 – 1236) Salıpazarı da dahil olmak üzere bütün Karadeniz sahili Anadolu Selçuklularının yönetimine girmiştir. Moğol istilaları nedeniyle dağılan Selçuklu imparatorluğunun topraklarında Türk Beylikleri kurulmaya başlamıştır. Bu dönemde Amasya – Samsun – Tokat – Sivas – Kayseri bölgesinde Eratna Beyliği kurulmuştur. 1381 de Kadı Burhanettin Eratna Beyliğini ele geçirince Terme ve çevre topraklarıyla da onun bölgesine bağlanmıştır. 1389′de Yıldırım Beyazıt Amasya ve Karadeniz kıyılarındaki bütün beylikleri Osmanlı topraklarına katmıştır. Kayıtlarda 1428′de Osmanlı topraklarına katılan Çarşamba gibi Salıpazarı da ; Yörgüç Paşa, Hacı Ali Paşa ve Hazinedaroğulları tarafından idare edildiği tarih kayıtlarında yer almaktadır. Osmanlı İmparatorluğu zamanında da idari teşkilatta önemli bir ilçe olarak yerini almış olan Çarşamba ile birlikte Terme ve Salıpazarı toprakları Cumhuriyete kadar Trabzon iline bağlı Canik Sancağına ait bir yer olup Canik Mutasarrıflığının idaresinde yönetilmiştir.

Osmanlı İmparatorluğu zamanında 1876 harbinden sonra Kırım’dan Samsun topraklarına çok sayıda Türk gelmiştir. 1. Dünya savaşından önce yörede ayrıca Ermeni ve Rumların yaşadığı bilinmektedir. Buna rağmen ilçede bunlara ait tarihi eser çok az bulunmaktadır. Bunların bir kısmının gömülü hazine olduğu rivayeti vardır. Balkan ve I. Dünya savaşları Türk halkının azalıp, fakirleşmesinin, azınlık olmalarına rağmen Rum ve Ermenilerin iktisadi hayatı ellerine geçirip zenginleşmelerini sağlamıştır. Bundan dolayı cesaretlenerek Rum- Pontus imparatorluğunu kurma hevesine kapılan Ermeni ve Rumlar mavri mira cemiyetini kurmuşlardır. Milli mücadele döneminde Rus ve Ermeni çeteleri tarafından özellikle Salıpazarı ve çevre yerleşim birimleri yıkılmak istenmiş, Türkler ve Ermeni çeteleri arasında çatışmalar yaşanmıştır. Kuvay-i Milliyenin bölgeye müdahalesiyle Ermeniler bölgeyi terk etmek zorunda kalmıştır. Salıpazarı nüfusunun büyük çoğunluğu Türk’tür. Günümüzde bölgedeki Türkler, Gürcüler ve Çerkezler birbirlerine kaynaşmış olup hiç bir sorun oluşmadan birlikte yaşamaktadırlar. Bu da bölgeye kültürel bir canlılık yaşatmaktadır.

Salıpazarı ilçesinin bugün bulunduğu yerde ilk başlarda küçük bir yerleşim yeriyken, Canik dağlarından Çarşamba’ya pazara giden köylüler yolun ortasında bulunan bölgede konaklama ihtiyacı duyarlar. Bölgede kalmak için ev yaparlar. Köprülerin başına kurulan bir yerleşim yeri olduğundan ilk olarak “Köprübaşı” adını almıştır. Bölgede ev sayısının artmasıyla bu cevrede de pazar ihtiyacı oluşur. 1960′larda kurulan ilk pazar salı günü kurulduğu için bölgenin adı Salıpazarı diye anılır. 1973 yılında, Alanyaykın, Düzköy ve Bereket köylerinin birleşmesiyle Çarşamba ve Terme ilçelerinden ayrılarak belediye olur. 1988 yılında da ilçe teşkilatı kurularak Samsun’a ilçe olarak bağlanmıştır. Salıpazarı, uzunca bir zamandır ilçe olmasına rağmen merkez nüfus 6500, genel nüfus da 24500 civarındadır. Nüfusun bu denli düşük olması ilçenin büyük şehirlere çok fazla göç veriyor olmasındandır.

1 Yorum gonderildi. “Salıpazarı Topraklarının Tarihi Yolculuğu”

1. salipazarihaber diyor ki:

   19 Temmuz 2010, 00:48

   Gercekten harika haberler yapıyorsunuz. Gurbette bile memleketimizdne haberimiz oluyor sayenizde ne cok dua aliyorsunuz.
   başarılarınızın devamını diliyorum..

Yorum Yap